Leegstandsverordening: wat betekent dit voor vastgoedeigenaren?
Een woning die maandenlang leegstaat, terwijl er zoveel vraag is naar woonruimte. Mag dat eigenlijk zomaar? De discussie over tientallen leegstaande appartementen aan de Faustdreef in Utrecht laat zien hoe ingewikkeld leegstand kan zijn. Maar wist je dat gemeenten met een leegstandsverordening mogelijkheden hebben om langdurige leegstand aan te pakken?
Wat is een gemeentelijke leegstandsverordening?
Een leegstandsverordening is een gemeentelijke regeling waarmee langdurige leegstand van woningen of andere gebouwen kan worden aangepakt. De landelijke Leegstandwet biedt gemeenten de mogelijkheid om zo’n verordening vast te stellen.
Niet iedere gemeente heeft een leegstandsverordening. Naast Utrecht hebben onder andere Dordrecht, Arnhem, Rijswijk, Hilversum en Hoorn zo’n regeling ingevoerd. Ook Leiden heeft een leegstandsverordening vastgesteld, die op 1 januari 2027 in werking treedt. De precieze regels verschillen per gemeente. Zo kan de meldplicht gelden voor woningen, bepaalde soorten gebouwen of specifieke gebieden. Ook de termijnen en mogelijke boetes kunnen verschillen.
Het doel is niet alleen om leegstand te registreren, maar vooral om te voorkomen dat bruikbaar vastgoed onnodig lang ongebruikt blijft.
Wanneer moet je leegstand melden?
In Utrecht geldt sinds oktober 2023 een leegstandsverordening. Die verplicht eigenaren om leegstaande woningen na zes maanden bij de gemeente te melden. Er gelden uitzonderingen, onder andere voor woningen van toegelaten woningcorporaties.
Wat gebeurt er vervolgens?
- Melden: de eigenaar meldt de leegstand bij de gemeente.
- Overleggen: de gemeente bespreekt met de eigenaar waarom de woning leegstaat en wat nodig is om deze opnieuw te gebruiken.
- Afspraken maken: de gemeente kan onder voorwaarden een leegstandbeschikking vaststellen met verplichtingen voor de eigenaar.
- Gebruiker voordragen: duurt de leegstand langer dan twaalf maanden, dan kan de gemeente onder bepaalde voorwaarden zelf een gebruiker voordragen.
Dat laatste gebeurt niet automatisch. Er moet onder meer zijn vastgesteld dat de woning geschikt is voor gebruik.
Kun je een boete krijgen voor leegstand?
Ja, maar er is een belangrijk onderscheid. In Utrecht kan een boete worden opgelegd wanneer een eigenaar de verplichte leegstandmelding niet doet. Volgens de Utrechtse verordening bedraagt die boete € 9.000 voor professionele eigenaren en € 4.500 voor overige eigenaren.
Dat betekent niet dat iedere woning die langer dan zes maanden leegstaat automatisch een boete oplevert. De boete heeft betrekking op het overtreden van de meldplicht.
De Faustdreef in Utrecht: leegstand en toekomstplannen
Een actueel voorbeeld is de situatie aan de Faustdreef in Utrecht. Nieuwsplatform De Nuk berichtte op 4 november 2026 dat daar volgens eigen onderzoek 32 appartementen leegstaan. De gemeente bevestigt dat 19 woningen langer dan zes maanden leegstaan.
De eigenaren geven aan dat ze woningen regulier willen verhuren en het complex willen verbeteren. Daarom worden ook tien bestaande bruikleenovereenkomsten beëindigd.
Die situatie laat zien dat vastgoed verschillende fases kan doorlopen: van tijdelijke bewoning naar renovatie, verkoop of reguliere verhuur. Iedere fase brengt andere afwegingen en verantwoordelijkheden met zich mee.
Tijdelijke bewoning via bruikleen is bedoeld om leegstand te overbruggen. Wanneer de plannen voor een gebouw veranderen, kan het nodig zijn om dit tijdelijke gebruik te beëindigen. Tegelijkertijd is het belangrijk om rekening te houden met de belangen van bewoners en de planning van de vastgoedeigenaar.
De leegstandsverordening speelt daarbij een andere rol. Die geeft gemeenten mogelijkheden om langdurige leegstand te registreren en onder bepaalde voorwaarden op te treden. Zo laat de situatie aan de Faustdreef zien hoe verschillende belangen, regelgeving en vastgoedplannen samenkomen.
Tijdelijke verhuur en antikraak als oplossing tegen leegstand
Een leegstandsverordening is bedoeld om langdurige leegstand tegen te gaan. Professioneel leegstandbeheer kan helpen om die leegstand in de praktijk te voorkomen.
Dat kan bijvoorbeeld door:
- Tijdelijke verhuur: woningen onder de daarvoor geldende wettelijke voorwaarden tijdelijk verhuren, bijvoorbeeld met een vergunning op basis van de Leegstandwet.
- Bruikleen (antikraak): vastgoed tijdelijk in gebruik geven op basis van een bruikleenovereenkomst.
- Beveiliging en controles: panden beschermen wanneer bewoning tijdelijk niet mogelijk of wenselijk is.
Welke oplossing geschikt is, hangt af van de staat van het vastgoed, de plannen van de eigenaar en de verwachte duur van de leegstand.
Een woning die vanwege ernstige gebreken niet veilig bewoond kan worden, is bijvoorbeeld niet zomaar geschikt voor tijdelijke bewoning. En zodra reguliere verhuur, renovatie of herontwikkeling daadwerkelijk begint, moet het tijdelijke gebruik daarop worden afgestemd.
Goed leegstandbeheer kijkt verder dan vandaag
Leegstand ontstaat vaak in een overgangsperiode. Een pand wordt verkocht, een renovatie staat gepland of een wijk wordt geherstructureerd. Maar tussen het besluit en de daadwerkelijke uitvoering kunnen maanden of zelfs jaren zitten. Juist in die periode is het belangrijk om vooruit te denken.
Wanneer kan een gebouw nog veilig worden gebruikt? Welke werkzaamheden staan gepland? Wanneer moet het pand beschikbaar zijn? En wat betekent dit voor de tijdelijke bewoners of ondernemers? We kijken daarom niet alleen naar het tijdelijk invullen van leegstaande ruimtes maar ook naar de volgende fase van het vastgoedproject.
Door tijdig afspraken te maken, bewoners zorgvuldig te selecteren en het gebruik af te stemmen op de planning van de eigenaar, kan leegstand zoveel mogelijk worden beperkt. En wanneer bewoning niet meer mogelijk is, kunnen controles en beveiligingsmaatregelen helpen om het pand en de omgeving te beschermen.
Leegstand voorkomen begint met een goed plan
De leegstandsverordening geeft gemeenten mogelijkheden om eigenaren aan te spreken op langdurige leegstand. Maar voorkomen blijft natuurlijk beter dan achteraf handhaven.
Voor vastgoedeigenaren betekent dit dat het verstandig is om al vóór het vrijkomen van een gebouw na te denken over de periode tot de volgende bestemming. Want een pand dat tijdelijk niet regulier gebruikt wordt, hoeft niet automatisch leeg te staan.
Heb je vastgoed dat binnenkort vrijkomt, wordt verkocht of op een nieuwe bestemming wacht? Livable denkt graag mee over een passende tijdelijke invulling of beveiligingsoplossing. Zo blijft vastgoed in goede handen, ook tijdens de overgang naar een nieuwe fase.